واژه صراف از واژگان کهن در حوزه کسب و کار های تجاری است که بررسی معنای آن در فرهنگ لغات حکایت از اشتغال به عملیات خرید و فروش طلا دارد. با گسترش تجارت و رشد و نمو مفهوم پول محلی و پول خارجی، حوزه فعالیت کسب و کار صرافان، که محدود به طلا بود، به مبادله و معامله پول خارجی با پول محلی توسعه یافت.
به دیگر سخن، نقش مبادلهای بانکهای امروز در شکل اولیه خود توسط صرافان پیگیری و انجام میشد و این اشخاص محل مراجعه قرار میگرفتند اما امروزه واژه صرافی از ساختار گذشته خود فاصله گرفته است و در مفهوم محل مبادله ارزهای خارجی در اشکال حواله، وجه نقد و ارائه خدمات خارجی خلاصه میشود. در این نوشته کوتاه، به طور خلاصه آخرین وضعیت ضوابط ناظر بر تاسیس، فعالیت و نظارت بر صرافیها بر اساس مصوبات بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مورد گزارش قرار میگیرد.
دستورالعمل اجرایی تاسیس، فعالیت و نظارت بر صرافی ها به استناد بند (ج) ماده (11) قانون پولی و بانکی کشور مصوب 18/04/1351، قانون تنظیم بازار غیرمتشکل پولی و آییننامه اجرایی آن و بند (الف) ماده (21) قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور در تاریخ 16/08/1402 در یکهزار و سیصد و هفتادمین جلسه شورای پول و اعتبار به تصویب رسیده است که با تصویب این نسخه، نسخ پیشین مشتمل بر موارد زیر منسوخ گردیدهاند.
- دستورالعمل اجرایی تاسیس، فعالیت و نظارت بر صرافیها موضوع یکهزار و سیصد و چهاردهمین جلسه مورخ 28/02/1400 شورای پول و اعتبار؛
- دستورالعمل اجرایی تاسیس، فعالیت و نظارت بر صرافیها موضوع مصوبه یکهزار و یکصد و هشتاد و سومین جلسه مورخ 28/05/1393 شورای پول و اعتبار؛
- احکام مرتبط با صرافی در دستورالعمل اجرایی عملیات پولی و بانکی در مناطق آزاد تجاری-صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب جلسه مورخ 13/06/1379 شورای پول و اعتبار.
این دستورالعمل در نه فصل و در سه سرفصل کلی و جامع تاسیس، فعالیت و نظارت تنظیم گردیده است که به تفکیک شرح اجمالی از هر سرفصل در زیر ارائه میشود:
در این مقاله میخوانید
اشخاص مجاز به تاسیس و فعالیت کسب و کار صرافی
بر خلاف مصوبات پیشین شورای پول و اعتبار و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، دستورالعمل اخیر پس از تعریف عملیات صرافی، انواع صرافی را برشمرده است:
- صرافی نوع اول: صرافی که صرفاً مجاز به خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک فلزات گرانبهای ضربشده توسط بانک مرکزی است.
- صرافی نوع دوم: صرافی که مجاز به خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک فلزات گرانبهای ضربشده توسط بانک مرکزی، عمیات مربوط به حوالههای ارزی و ارائه خدمات برون مرزی از طریق کارگزاران است.
مطابق با مواد (2) و (3) دستورالعمل، صرافی نوع اول توسط اشخاص حقیقی در قالب شرکت تضامنی تاسیس میشود و صرافی نوع دوم توسط اشخاص حقوقی در قالب شرکت سهامی خاص و توسط اشخاص حقیقی در قالب شرکت تضامنی قابل تاسیس هستند.
تا پیش از این تنها موسسات اعتباری از فرصت تاسیس صرافی با نوع سهامی خاص برخوردار بودند، لکن در دستورالعمل جدید دامنه اشخاص حقوقی گسترش یافته و طبق بند (5) ماده (9)، اشخاص حقوقی در شمول شرکتهای پذيرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران و يا بازارهای اول و يا دوم شرکت فرابورس ايران نیز به تاسیس شرکت صرافی مجاز دانسته شدهاند. این اشخاص باید فاقد زيان انباشته بوده و عملکرد آنها برای 3 سال منتهی به زمان تقاضا تأسيس صرافی سودآور باشد.
در خصوص سهامداران شرکت صرافی تضامنی، خواه نوع اول یا نوع دوم، شرط سنی پیشین به طور کامل حذف شده است و در صورت احراز سایر شرایط مترتب بر ایشان مانعی به عنوان محدودیت سنی وجود ندارد.
سطح و حدود فعالیت کسب و کار صرافی
نوآوری دستورالعمل جدید در طبقه بندی صرافیها محدود به نوع اول و دوم نمیشود. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، در ماده (25) دستورالعمل اجرایی، برای صرافی نوع دوم سه سطح فعالیت تعریف کرده است:
- سطح اول: فعالیت خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک فلزات گرانبهای ضرب شده توسط بانک مرکزی،
- سطح دوم: فعالیت خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک فلزات گرانبهای ضربشده توسط بانک مرکزی و صدور حواله های ارزی تا سقف مشخص،
- سطح سوم: فعالیت خرید و فروش نقدی ارز و مسکوک فلزات گرانبهای ضربشده توسط بانک مرکزی و صدور حوالههای ارزی تا سقف مشخص و ارائه خدمات ارزی برون مرزی.
پس از تاسیس صرافی نوع دوم، موسسین و سهامداران میتوانند سطح فعالیت صرافی خود را مطابق زمانبندی تعیین شده در دستورالعمل ارتقاء دهند. ارتقای سطح اول به سطح دوم، پس از سه ماه فعالیت در سطح اول و اخذ موافقت بانک مرکزی صورت میگیرد و صرافی نوع دوم با سطح فعالیت دوم پس از حداقل 1 سال فعالیت در سطح دوم و اخذ مجوز از مراجع ذیصلاح و بانک مرکزی به سطح فعالیت سوم ارتقاء مییابد.
عمده صرافیها که پیش از این قادر به تاسیس باجه یا شعبه نبودند و قواعد سختگیرانهای نسبت به آنها حاکم بود، طبق مواد (27) و (28) دستورالعمل اجرایی به ترتیب و با احراز شرایط و ضوابط مجاز به تاسیس باجه و شعبه شدهاند؛ البته لازم به ذکر است که تاسیس شعبه صرفاً برای صرافی نوع دوم و با شرایط حداقل یک سال فعالیت، تامین 20 درصد حداقل سرمایه مورد نیاز برای صرافی نوع دوم برای هر شعبه، موافقت بانک مرکزی و احراز و تامین سایر شرایط مجاز دانسته شده است. همچنین صرافی موظف است، اسامی و مشخصات روسا و معاونین شعب و باجه های خود را به بانک مرکزی اعلام نماید.
حداقل سرمایه کسب و کار صرافی
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با توجه به نوع و سطح فعالیت صرافی، دامنه متفاوتی را برای حداقل مبلغ آورده و سرمایه صرافی تعیین نموده است:
- صرافی نوع اول؛ استان تهران و شهرهای اصفهان، اهواز، تبریز، شیراز، کرج، مشهد و قم: 25 میلیارد تومان
- صرافی نوع اول؛ سایر شهرها: 13 میلیارد تومان
- صرافی نوع دوم؛ سطح فعالیت اول و دوم: 100میلیارد تومان
- صرافی نوع دوم؛ سطح فعالیت سوم: 200 میلیارد تومان
اشخاص متقاضی تاسیس و فعالیت کسبوکار صرافی می توانند با مراجعه به درگاه ملی مجوزها نسبت به ثبت درخواست تاسیس شرکت تضامنی صرافی (نوع اول/نوع دوم) یا تاسیس شرکت سهامی خاص صرافی (نوع دوم) اقدام نمایند. پس از بررسی شرایط لازم برای صدور مجوز تاسیس و تهیه مدارک مورد نیاز توسط متقاضی تاسیس و انجام استعلامات بین دستگاهی، ظرف مدت 360 روز کاری مجوز تاسیس صادر می شود که این مجوز به مدت 6 ماه معتبر است.
در طول دوره 6 ماهه اعتبار مجوز تاسیس صرافی، متقاضی میتواند از طریق مراجعه به درگاه ملی مجوزها نسبت به ثبت درخواست فعالیت شرکت تضامنی صرافی (نوع اول/نوع دوم) یا فعالیت شرکت سهامی خاص صرافی (نوع دوم) اقدام نماید. پس از بررسی شرایط لازم برای صدور مجوز فعالیت و تهیه مدارک مورد نیاز توسط متقاضی فعالیت و انجام استعلامات بیندستگاهی، ظرف مدت 180روز کاری مجوز فعالیت صرافی صادر میشود که این مجوز به مدت 2 سال معتبر است.
در صورتی که کسبوکارتان مرتبط با صرافی است و در فرآیند اخذ مجوز و نحوه فعالیت صرافی خود نیازمند دریافت خدمات حقوقی هستید، کارشناسان و وکلای لگاتک آماده ارائه مشاوره و خدمات حقوقی به شما هستند.