رفع تعهد ارزی صادراتی با شمش طلا یکی از موضوعات کلیدی در سیاستهای اقتصادی کشورهاست که به ویژه در شرایط ناپایدار اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا میکند. این فرآیند به عنوان راهکاری مؤثر برای مدیریت و تأمین ارز مورد نیاز اقتصاد، به تولیدکنندگان و صادرکنندگان کمک میکند تا همزمان با ارتقاء صادرات ملی، از ریسکهای اقتصادی جلوگیری کنند.
یک بازرگان برای صدور محصولات خود به خارج از کشور نیاز به یک سری اقدامات اداری دارد. وقتی بازرگانی میخواهد کالایی را صادر کند، کالای خود را به گمرک انتقال داده و برای صدور آن باید مجوزی دریافت کند که بتواند به صورت قانونی کالا را از گمرک ترخیص و به مقصد برساند و وجوه کالای خود را از خریدار دریافت کند؛ به عبارتی دیگر پروانه صادراتی مجوزی است که گمرک پس از تایید کالاها صادر میکند؛ زمانی که این پروانه صادر شود اصطلاحاً پروانه یا کوتاژ صادراتی صادر شده است.
پس از کسب مجوزهای لازم، محصول صادراتی در گمرک ارزیابی میشود و باتوجه به ارزش دلاری آن و میزان وزن کل، عددی به عنوان ارزش ارزی پروانه صادراتی صادر میشود که به آن تعهد صادراتی میگویند. به عبارت دیگر، به ارزش دلاری پروانه صادراتی که از سوی گمرک تعیین میشود، تعهد صادراتی میگویند.
وقتی کالایی در گمرک بارگیری میشود، قیمت آن مشخص شده و براساس اظهاراتی که در کوتاژ صادراتی قید شده، رفع تعهد معین میگردد. تعهد صادراتی از گمرک به سامانه جامع تجارت ارسال میشود و صادرکننده باید از تاریخ صدور پروانه صادراتی در مدت تعیین شده از سوی بانک مرکزی، ارز حاصل از صادرات را به داخل کشور بازگرداند و آن را به بانک مرکزی اظهار کند.
منشأ قانونی الزام به بازگشت ارز صادراتی
در وهله اول بررسی میکنیم که الزام به رفع تعهد ارزی از کجا نشأت گرفته است؟ برای پاسخ به این سوال باید به قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392.10.03 با اصلاحات و الحاقات بعدی رجوع کنیم. مطابق تبصره (6) بند «ح» ماده (2) مکرر الحاقی 1400.11.10 این قانون که مقرر داشته «کلیه صادرکنندگان کالا به خارج از کشور موظفند ارز مندرج در پروانه گمرکی یا معادل ارزی آن به سایر ارزها را به بانک مرکزی بفروشند و یا با تأیید بانک مرکزی نسبت به فروش آن به سایر اشخاص اقدام یا جهت تأمین ارز واردات کالای خود یا بازپرداخت بدهی تسهیلات ارزی استفاده نمایند.» الزام به ایفای تعهد ارزی ایجاد میشود.
در اجرای تبصره (6) بند «ح» ماده (2) مکرر الحاقی قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز تصویبنامه شماره 170623/ت60070هـ مورخ 1401.08.25 با اصلاحات و الحاقات بعدی به تصویب هیأت وزیران رسید که در بند (13) ماده (1) آن روشهای برگشت ارز حاصل از صادرات مشخص شده و در ماده (8) آن نیز صادرکنندگان مشمول این آییننامه معرفی شدهاند.
روشهای برگشت ارز حاصل از صادرات
به موجب بند (13) ماده (1) آییننامه اجرايی تبصره (6) بند (ح) ماده (2) مكرر قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز مصوب 1401.09.15 هیأت وزیران «روشهای برگشت ارز حاصل از صادرات به چرخه اقتصادی کشور شامل موارد زیر است:
الف – فروش ارز به صورت حواله در سامانه نیما به بانک مرکزی، مؤسسه اعتباری و یا صرافی.
ب – واردات کالا در مقابل صادرات خود.
پ – واگذاری ارز حاصل از صادرات به دیگران (غیر) جهت واردات کالا.
ت – تهاتر کالا به کالا.
ث – فروش ارز به صورت اسکناس به بانک مرکزی، مؤسسه اعتباری و یا صرافی.
ج – بازپرداخت تسهیلات ارزی اعطایی (اعم از اصل، سود و وجه التزام تأخیر تأدیه دین) از محل منابع بانکها، صندوق توسعه ملی، حساب ذخیره ارزی، تأمین مالی خارجی (فاینانس)، بازتأمین (ریفاینانس)، بانک توسعه اسلامی، بانک توسعه و تجارت اکو، بانک جهانی و سایر منابع تسهیلاتی به تشخیص بانک مرکزی و تأمین ارز سهم الشرکه (آورده) متقاضی صرفاً بابت واردات.
چ – تأدیه بدهی (دیون) ارزی (اعم از اصل و فرع) مرتبط با اعتبارات /بروات اسنادی وارداتی و یا ضمانت نامههای ارزی صادره پرداخت شده توسط مؤسسه اعتباری مطابق ضوابط ارزی بانک مرکزی.»
همچنین تبصره (2) همین بند به اختیار بانک مرکزی درخصوص تغییر ساز و کار و نسبتها در هر یک از روشهای برگشت ارز پس از تصویب در کارگروه تصریح کرده است.
صادرکنندگان مشمول مقررات رفع تعهد ارزی
صادرکنندگان مشمول رفع تعهد ارزی به موجب ماده (8) آییننامه اجرایی تبصره (6) بند (ح) ماده (2) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1401.09.15 هیأت وزیران از قرار ذیل هستند:
1- تعهد ارزی صادراتی کلیه صادرکنندگان محصولات پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی معادل صد درصد (100 %) ارزش مندرج در پروانه صادراتی یا معادل ارزی آن به سایر ارزها تعیین میگردد و این صادرکنندگان مکلفند تعهدات ارزی حاصل از صادرات خود را صرفاً به صورت حواله در سامانه مورد تایید بانک مرکزی رفع نمایند.
2- تعهدات ارزی صادراتی سایر صادرکنندگان به غیر از صادرکنندگان مندرج در بند (1) این ماده، معادل نود درصد (90 %) ارزش پروانه صادراتی یا معادل آن به سایر ارزها تعیین میشود و این صادرکنندگان مکلفند تعهدات ارزی صادراتی خود را به یک یا ترکیبی از روشهای برگشت ارز به تشخیص خودشان ایفا نمایند. اصلاح (افزایش یا کاهش) درصد فوقالذکر، حداکثر در دامنه نوسان ده واحد درصد، برای برخی از کالاها در صورت ضرورت با تشخیص کارگروه امکانپذیر است.»
بنابراین کلیه صادرکنندگان کالا مکلفند تعهد ارزی حاصل از صادرات خود را ایفا نمایند که البته بین گروه اول با دوم برخی تفاوتها وجود دارد مانند آنکه مشمولین بند (1) ماده (8) آییننامه فوقالذکر باید صد درصد (100%) ارزش مندرج در پروانه صادراتی را صرفاً به صورت حواله در سامانه مورد تایید بانک مرکزی رفع نمایند اما مشمولین بند (2) اختیار دارند از یکی از روشهای برگشت ارز موضوع بند (13) ماده (1) این آییننامه یا ترکیبی از این روشها استفاده نمایند.
تفاوت دیگر در همین رفع تعهد با شمش طلاست که تبصره (1) بند (5-12) بخش اول مجموعه مقررات ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (واردات کالا و خدمت)، مقرر کرده است: «واردات فلزات گرانبها (طلا، نقره و پلاتین) از محل ارز حاصل صادرات محصولات پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی امکانپذیر نمیباشد.» از این رو بانک مرکزی طی نامه شماره 51590/03 مورخ 1403.03.05 خطاب به مرکز مبادله ارز و طلای ایران تصریح کرده است که صادرکنندگان بند (1) مشمول واردات طلا نمیشوند.
مراحل رفع تعهد ارزی با طلا
در خصوص رفع تعهد ارزی صادراتی با شمش طلا، بند (4-12) بخش اول مجموعه مقررات ارزی بانک مرکزی (واردات کالا و خدمت) شرایطی را مشخص کرده که از این قرار است:
1) تأمین ارز جهت واردات طلا به صورت شمش استاندارد به مقصد سرزمین اصلی از محل ارز حاصل از صادرات خود واردکننده
2) بدون نیاز به ارائه بارنامه/ راهنامه و گواهی بازرسی (تأییدیه انطباق سازمان ملی استاندارد ایران) و گواهی مبدأ با ارائه سیاهه تجاری و قبض انبار معتبر به نام واردکننده (و یا ظهرنویسیشده به نام واردکننده)
3) منوط به تحویل و فروش آن به بانک مرکزی ج.ا.ا (با هماهنگی اداره خزانهداری ارزی) و یا تحویل، عرضه و فروش آن در بستر مرکز مبادله ارز و طلای ایران
4) لزوم ارائه پروانه گمرکی مطابق حاکی از ترخیص قطعی کالا به مقصد سرزمین اصلی
5) منوط به اخذ تأییدیه تحویل، عرضه و فروش طلای وارده از مرکز مبادله ارز و طلای ایران و یا اداره خزانهداری ارزی بانک مرکزی ج.ا.ا ظرف حداکثر 60 روز تقویمی از تاریخ ترخیص (رسید مالی)
همچنین تبصره (1) و (2) بند (5-12) این مقررات دو شرط دیگر را اضافه کرده است:
6) واردات فلزات گرانبها (طلا، نقره و پلاتین) از محل ارز حاصل صادرات محصولات پتروشیمی، پالایشی، فولادی، فلزات اساسی رنگین و فرآوردههای نفتی امکانپذیر نمیباشد.
7) تأمین ارز جهت واردات فلزات گرانبها (طلا، نقره و پلاتین) از سایر محلهای تأمین ارز بالاخص ارز حاصل از صادرات دیگران امکانپذیر نیست.
علاوه بر مجموعه مقررات ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و آییننامه اجرایی تبصره (6) بند (ح) ماده (2) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز که مربوط به رفع تعهد ارزی کلیه صادرکنندگان و ضوابط ناظر بر آن است، برای فلزات گرانبها (طلا، نقره و پلاتین) رعایت ضوابط دیگری نیز از جمله آییننامه ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1398.04.04 با اصلاحات و الحاقات بعدی شورای پول و اعتبار و ضوابط اجرایی ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1400.12.21 هیأت عامل بانک مرکزی الزامی است.
طبق ماده (4) آییننامه ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1398.04.04با اصلاحات و الحاقات بعدی شورای پول و اعتبار، ورود فلزات گرانبها به کشور به شرح ذیل امکانپذیر است:
1- توسط اشخاص حقیقی و یا حقوقی
2- منحصراً به صورت شمش استاندارد به هر میزان مجاز است.
3- صدور تأییدیه انطباق شمش وارداتی بر عهده سازمان ملی استاندارد ایران است.
فرایند ورود فلزات گرانبها به کشور مطابق ضوابط اجرایی ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1400.12.21 هیأت عامل بانک مرکزی به شرح ذیل قابل انجام است:
طبق ماده (2) این ضوابط واردات شمش فلزات گرانبها به شرح ذیل است:
1- ثبت سفارش و اظهار در سامانه جامع تجارت (وزارت صنعت، معدن و تجارت)
2- صدور تاییدیه انطباق شمش وارداتی توسط سازمان ملی استاندارد ایران
3- انجام تشریفات گمرکی
بنابراین رفع تعهد ارزی صادراتی با شمش طلا:
1) برای صادرکنندگان گروه (2) ماده (8) آییننامه اجرایی تبصره (6) بند (ح) ماده (2) مکرر قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1401.09.15 هیأت وزیران امکانپذیر است.
2) آییننامه ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1398.04.04 با اصلاحات و الحاقات بعدی شورای پول و اعتبار و ضوابط اجرایی ورود و صدور فلزات گرانبها مصوب 1400.12.21 هیأت عامل بانک مرکزی نیز لازمالرعایه است.
3) عرضه و فروش شمش طلا در مرکز مبادله ارز و طلای ایران و اخذ تاییدیه آن مرکز الزامی است.
آیا به دنبال راهی مطمئن برای رفع تعهد ارزی صادراتی خود هستید؟ ما در لگاتک بهترین مشاوره و خدمات را برای شما فراهم میکنیم. جهت مشاوره و اطلاعات بیشتر، با ما تماس بگیرید.