درک اهمیت داراییهای فکری را میتوان در افزایش ارزش کسبوکارها، ایجاد درآمد از طریق اعطای لیسانس، جلوگیری از نقض حقوق، حفظ مزیت رقابتی و مواردی از این قبیل مشاهده نمود. با توجه به اهمیت حفظ حقوق مادی و معنوی صاحبان کسبوکارها، اهمیت داراییهای فکری از قبیل علامت تجاری در رقابت با سایرین و تلاش حداکثری برای حفظ این اموال از هرگونه نقض مالکیت، بدیهی است.
لذا صاحبان کسبوکارهای بزرگ و کوچک در گام نخست برای محافظت از داراییهای فکری خود در پناه قانون، ناگزیر از ثبت آنها هستند. ثبت علامت تجاری، اختراع، طرح صنعتی و سایر مصادیق داراییهای فکری دربرگیرنده شرایط منحصربهفردی است که آگاهی نسبت به آن میتواند راهگشای صاحبان کسبوکار جهت حمایت از حقوق خود باشد. به ویژه اینکه با تغییرات اخیر قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 ناظر به طرحهای صنعتی، اختراعات، نمونه اشیاء مصرفی، اسرار تجاری و علائم تجاری، لزوم بهروزرسانی اطلاعات درخصوص شرایط، ویژگیها و هزینههای ثبتی برای صاحبان کسبوکار ضروری است.
در این مقاله میخوانید
ویژگیهای علامت تجاری در قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403
یکی از مصادیق داراییهای فکری، علامت تجاری است. تعریف علامت تجاری در ماده 95 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403 عبارت است از «هر نشان قابل رؤیتی که کالاها یا خدمات اشخاص را از هم متمایز میسازد». با توجه به عبارت قابل رؤیت در این تعریف میتوان نتیجه گرفت که در قانون جدید نیز مانند قانون سابق، کماکان از بو، صوت و هرچیز دیگری که قابل رؤیت نباشد، در قالب قوانین ناظر بر مالکیت فکری حمایت به عمل نمیآید.
کارکردهای اصلی علامت تجاری
مهمترین کارکرد علامت تجاری، تمایزبخشی آن در منشأ کالا است. در واقع، ایجاد تفاوت بین یک کالا یا خدمت با کالا یا خدمت دیگر در نظر مردم، از طریق علامت تجاری ثبتشده برای آن کسبوکار، صورت میگیرد که این کارکرد اهمیت بالای علامت تجاری را بهخوبی عیان میسازد. همچنین ویژگیهای علامت تجاری، نشانگر کیفیت یک کالا یا خدمت است.
وقتی یکی از معیارهای انتخاب کالا یا خدمت برای اشخاص در هنگام خرید، علامت تجاری مختص آن محصول باشد، انتظار اولیه خریدار معطوف به کیفیتی است که ارائهدهنده آن کالا یا خدمت، مدعی وجود آن است. که علامت تجاری، نشاندهنده آن کیفیت مورد ادعا است. مساله مهم دیگری که به اهمیت علامت تجاری در فضای کسبوکار امروزی اشاره دارد، تبلیغات است. در تمام تبلیغات یک شرکت، شاهد وجود علامت تجاری آن هستیم و در نتیجه در سرمایهگذاری و تبلیغات یک کمپانی، علامت تجاری نقش به سزایی را ایفا میکند.
با مباحث مقدماتی فوق میتوان به چرایی و لزوم وجود علامت تجاری برای یک کسبوکار و علاوه بر آن ضرورت ثبت آن، جهت برخورداری از حمایت قانونی پی برد که به مراحل و شرایط ثبت آن و جزئیات ناظر بر آن، در این نوشته خواهیم پرداخت.
ویژگیهای علامت تجاری قابل ثبت
باید بدانیم که تمام ویژگیهای علامت تجاری مشمول حمایت قانون قرار نمیگیرد بلکه علامتی قابل حمایت است که از ویژگیهای خاص موردنظر قانونگذار برخوردار باشد و اساسا هر علامتی لزوما قابلیت ثبت ندارد.
در اکثر نظامهای حقوقی، شروط کلی جهت حمایت از علامت تجاری در عناوین زیر خلاصه میشوند: تمایز بخشی، توصیفی نبودن، عام نبودن و کارکردی نبودن؛ به عنوان نمونه:
- توصیفی نبودن: این شرط حاکی از آن است که علامت تجاری یک کالا یا خدمت نمیتواند چیزی باشد که توصیفی از آن باشد؛ چرا که سبب گمراهی مصرفکننده میشود. برای مثال، «خانگی» یا «برشته» که صفتاند، نمیتوانند به عنوان علامت تجاریِ معرف محصولات غذایی مورد استفاده قرار گیرند.
- عام نبودن: بدین معنا که علامت تجاری نباید اسم جنس باشد؛ مثلا نمیتوانیم برای یک فرآورده لبنی از علامت تجاری «شیر» استفاده کنیم.
- کارکردی نبودن: در دنیای مالکیت فکری، دکترینی تحت عنوان دکترین کارکرد وجود دارد که بیان میکند وقتی یک شیء، لزوما باید به یک شکل مشخصی باشد تا کارکرد خاص خود را بتواند ایفا کند، آن ویژگی کاربردی، نمیتواند به عنوان علامت تجاری انحصاری آن محصول، مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال، شکل استوانهای کپسول آتشنشانی در راستای تحقق کارکرد این شیء است و هر شرکتی که بخواهد اقدام به تولید کپسول آتشنشانی کند، ناگزیر از تولید آن به شکل استوانه است. لذا هیچ شرکتی نمیتواند این ویژگی را به عنوان علامت تجاری ثبت کند.
- تمایزبخشی: ماده (96) قانون جدید حمایت از مالکیت صنعتی، در مقام بیان علائم غیرقابل ثبت در نظام ثبتی ایران، اینگونه مقرر نموده است که اگر علامت تجاری، تمایزبخش نباشد، قابل ثبت نیست.
علاوه بر چهار ویژگیهای علامت تجاری که ذکر شد، براساس قانون حاکم بر نظام مالکیت فکری ایران، علامتی که شامل موارد زیر باشد، قابل ثبت نیست:
- خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی باشد؛
- گمراهکننده در تشخیص منشأ باشد؛
- عین علامتی باشد که قبلا برای همان دسته در ایران، معروف شده است؛ (ولو اینکه آن علامت معروف، ثبت نشده باشد)
درباره علامت تجاری معروف، شایان ذکر است که در نظام حقوق مالکیت فکری ایران، تفاوتی میان علامت تجاری معروف (well-known trademark) و علامت تجاری مشهور (famous trademark) وجود ندارد و در قانون، صرفا از علائم تجاری معروف سخن به میان آمده است؛ لیکن در سطح جهانی، ویژگیهای علامت تجاری دارای تعاریف و شرایط ثبتی متفاوت از یکدیگرند.
علامت تجاری معروف علامتی است که در میان گروه خاصی از مردم که از فعالین جامعهی مربوط به آن علامت هستند، شناخته شده است. برای مثال، علامت تجاری هایدلبرگ که صرفا در میان چاپخانهداران شناخته شده است، یک علامت تجاری معروف است. لیکن اگر یک علامت در بین همه اشخاص و اقشار جامعه شناخته شده باشد و منحصر به یک گروه خاصی از فعالین نباشد، علامت تجاری مشهور است که میتوان به علامت آدیداس و اپل که همه اشخاص آن را میشناسند، اشاره نمود.
- عین، شبیه یا ترجمه علامت یا نام تجاریای باشد که قبلا ثبت یا تقاضا شده است؛
- عین یا شبیه نشان نظامی، پرچم یا نشانهای مملکتی یا رسمی یا اختصاری باشد؛
- عین یا شبیه علائم تاریخی یا باستانی باشد؛
- عین طرح صنعتی ثبتشده برای همان کالا یا خدمات باشد؛
- عین یا شبیه علائم تاییدی باشد. که با توجه به اشارهی قانونگذار به علامت تاییدی در این ماده، شایان ذکر است که علامت تاییدی یا گواهیکننده به علامتی گفته میشود که برای تشخیص کالا یا خدماتی که موازین خاصی را رعایت میکنند، مورد استفاد قرار میگیرند؛ مانند علامت استاندارد، علامت ایزو، علامت ساخت ایران و… که روی برخی از محصولات مشاهده میشود.
مراحل و مدارک لازم برای ثبت علامت تجاری اشخاص حقیقی
1. مدارک مثبت هویت مالک/مالکین علامت تجاری که عبارت است از تصویر کارت ملی و شناسنامه.
2. مجوزها و امتیازات فعالیت برای طبقات مختلف؛
اگر شخصی، برای مثال، مجوز فعالیت در حوزه تعمیر ماشین داشته باشد، نمیتواند علامت تجاری در حوزه اغذیهفروشی ثبت کند. به عبارت دیگر، علامت تجاری باید در حیطهی موضوع همان مجوز باشد تا قابلیت ثبت داشته باشد. اما اگر مجوزهای متعددی ارائه شود، میتوان در طبقات متعدد کالا و خدمات، ثبت علامت نمود. همچنین در صورتی که چند مالک برای علامت وجود داشته باشد، وجود یک مجوز مکفی است و نیاز به اخذ مجوز جداگانه توسط هر مالک نمیباشد.
3. کارت بازرگانی؛
فقط در صورتی که ثبت علامت تجاری غیرفارسی باشد، نیاز به ارائه کارت بازرگانی است و منظور از علامت غیرفارسی نیز علامتی است که ریشه فارسی نداشته باشد و در فارسی، افاده معنا نکند.
4. وکالتنامه و معرفینامه؛ در صورت انجام مراحل ثبتی توسط وکیل.
مراحل و مدارک لازم برای ثبت علامت تجاری اشخاص حقوقی
- مدارک مثبت هویت مالک/مالکین علامت تجاری که عبارت است از تصویر روزنامه رسمی تاسیس و آخرین تغییرات آن.
- مجوزها و امتیازات فعالیت برای طبقات مختلف؛
- کارت بازرگانی در صورت وجود شرایطی که در بند سوم قسمت قبلی بیان شد.
- وکالتنامه و معرفینامه؛ در صورت انجام مراحل ثبتی توسط وکیل و یا نماینده حقوقی.
پس از تهیه مدارک فوق، متقاضی باید وارد سایت ipm.ssaa.ir شده، ثبت نام نموده و سپس با کلیک بر روی گزینه «ورود اعضا»، وارد سامانه شده و فراید ثبت سیستمی علامت تجاری را آغاز کند که تمامی مراحل آن به ترتیب در سامانه پیشبینی شده است و در صورتی که در طی نمودن این مراحل دچار مشکل شده یا با چالشی مواجه شدید، میتوانید با متخصصین این حوزه از گروه لگاتک گفتگو کنید.
مراحل عملیاتی ثبت علامت تجاری
- تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت؛ ثبت علامت مستلزم تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت است. اظهارنامه ثبت علامت باید در دو نسخه و در فرم مخصوص و به زبان فارسی تنظیم شده و پس از ذکر تاریخ، توسط متقاضی یا نماینده قانونی وی امضاء شود. در صورتی که اسناد ضمیمه اظهارنامه و سایر اسناد مربوط به زبان دیگری غیر از فارسی باشد، ارائه اصل مدارک مورد نیاز همراه با ترجمه عادی کامل آن الزامی است.
اظهارنامه ثبت علامت تجاری و مدارکی که باید ضمیمه آن گردد، باید حاوی اطلاعات و مدارکی باشد که به تفصیل در ماده 108 و 111 آییننامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری بیان شده و از تکرار مجدد آن در نوشته حاضر پرهیز میکنیم.
راجعبه اشخاص حقوقی لازم است بدانید که در صورت تسلیم اظهارنامه و سایر اسناد مربوط، امضاء آنها از طرف اشخاص مجاز، ضروری است.
- انتشار آگهی اظهارنامه؛ مرجع ثبت ظرف ۳۰ روز از تاریخ وصول اظهارنامه و ضمائم، آن را از لحاظ رعایت جنبههای شکلی و شرایط مقرر در قانون حمایت از مالکیت صنعتی و این آییننامه و همچنین تطبیق طبقه یا طبقات اعلامی با طبقهبندی بینالمللی مورد بررسی قرار میدهد. در صورت عدم وجود نقص و ایراد، مرجع ثبت پس از پذیرش اظهارنامه ثبت علامت، مراتب را به متقاضی ابلاغ و آگهی مربوط را جهت اطلاع عموم منتشر مینماید.
- پرداخت هزینه انتشار آگهی؛ در صورتی که متقاضی ثبت، ظرف ۳۰ روز پس از دریافت ابلاغ مراتب پذیرش اظهارنامه توسط مرجع ثبت، هزینه انتشار آگهی فوق را پرداخت نکند، اظهارنامه کان لم یکن تلقی خواهد شد.
- ثبت علامت؛ پس از انتشار آگهی ثبت علامت و تحویل نسخه منتشر شده یا منعکس در سایت روزنامه رسمی توسط متقاضی به مرجع ثبت، ظرف ۳۰ روز از تاریخ انتشار، در صورتی که مرجع ثبت تشخیص دهد شرایط مندرج در قانون حمایت از مالکیت صنعتی و این آییننامه رعایت شده و نسبت به تقاضای ثبت علامت نیز اعتراض نشده و یا اعتراض رد شده است، علامت را پس از پرداخت هزینههای مربوط در دفتر ثبت علامت، ثبت میکند.
- پرداخت حقالثبت؛ متقاضی باید ظرف مدت ۳۰ روز پس از اعلام کتبی مرجع ثبت مبنی بر تأیید نهایی علامت، نسبت به پرداخت هزینههای ثبت علامت و انتشار آگهی اقدام نماید. در صورت عدم پرداخت هزینهها در مهلت مقرر، اظهارنامه کان لم یکن تلقی میگردد. البته این مهلت برای متقاضیان مقیم خارج از کشور ۶۰ روز میباشد.
- انتشار آگهی ثبت علامت؛ مرجع ثبت مکلف است ظرف ۳۰ روز پس از ثبت علامت، آگهی حاوی موارد مندرج در آییننامه مذکور را جهت اطلاع عموم منتشر نماید.
- ارائه گواهینامه ثبت علامت تجاری توسط مرجع ثبت؛ پس از ثبت علامت و انتشار آگهی آن و تحویل نسخه منتشر شده یا منعکس در سایت روزنامه رسمی، پس از امضاء و مهر رئیس اداره ثبت علائم تجاری، گواهینامهای به مالک علامت یا نماینده قانونی او تسلیم میشود که درواقع این گواهی، سند مالکیت صاحب علامت است.
هزینههای ثبت علامت تجاری در سال 1404
| عنوان فرایند ثبتی | میزان هزینه دریافتی از اشخاص حقیقی به ازای هر طبقه |
| ثبت اظهارنامه و جستجو | 200/000 تومان |
| صدور گواهینامه ثبت (حقالثبت) | 600/000 تومان |
| تمدید برای هر دوره حمایتنکته: مدت حمایت از علامت تجاری 10 سال است و بعد از اتمام این 10 سال، در صورت تمایل به ادامه استفاده از آن علامت، باید اقدام به تمدید نمود. | 600/000 تومان |
| انتقال و ثبت مجوز بهرهبرداری | 100/000 تومان |
| بررسی اعتراض | 500/000 تومان |
| پاسخ استعلام، تغییرات، رفع نقص و سایر خدمات ثبتی | 50/000 تومان |
_ هزینه فرایندهای ثبت اشخاص حقوقی 5 برابر اشخاص حقیقی است.
با توجه به چالشها و ظرافتهای ثبتی موجود در سیستم ثبتی علامت تجاری و سایر داراییهای فکری، در جهت تسهیل و تسریع امورات ثبتی خود، چنانچه در مسیر انتخاب و ثبت علامت تجاری و سایر اموال فکری برای کسبوکارتان هستید، کارشناسان و وکلای متخصص لگاتک آماده ارائه مشاوره و خدمات ثبتی و حقوقی به شما هستند.