پس از گذشت بیش از یک دهه از معرفی بلاکچین و فراگیر شدن استفاده از رمزارزها در امور مالی، بسیاری از وکلاء و حقوقدانهای ایرانی نیز به این موضوع علاقهمند شدهاند. اولین پرسش علاقهمندان به این حوزه این است که از کجا شروع کنیم و چه منابعی را مطالعه کنیم. سوال مهم بعدی که مطرح میشود وضعیت قانونی بلاکچین و رمزارزها در نظام حقوقی ایران است.
در ابتدا بسیاری از افراد با این تصور که فناوری بلاکچین بسیار پیچیده است، یادگیری مفاهیم این حوزه را سخت و دور از دسترس قلمداد میکنند. هر چند مفاهیم و سازکارهای این حوزه بسیار پیچیده، فنی و در حال تغییر است، اما نباید از یادگیری آنها بترسید؛ از همین حالا و با خواندن این متن، مسیر یادگیری رمزداراییها را شروع کنید.
اهمیت یادگیری و آشنایی با مفاهیم و سازکارهای مرتبط با فناوری دفتر کل توزیع شده به این دلیل است که تفاوت میان مفاهیم مرتبط، آثار حقوقی مختلفی را به همراه دارد که در ادامه بررسی خواهد شد.
همچنین باید توجه داشت که در پروندههای تخصصی، وکیل یا مشاور حقوقی با دانش و آگاهی خود میتواند به قضات محترم کمک شایانی کند و در ارزیابی گزارشات ضابطان محترم قضایی یا کارشناسان مرتبط در پرونده، با دقت نظر خود، به ادامه مسیر صحیح و اداره جریان پرونده مساعدت نماید. از سویی اظهار برخی اشتباهات فاحش نزد مقام قضایی که از نظر فنی به موضوع اشراف دارد یا نزد ضابطان محترم قضایی و اصحاب دعوی، سبب بی اعتباری سایر اظهارات وکیل میگردد. بنابر این آگاهی از مبانی و مفاهیم پایه و وضعیت حقوقی رمزداراییها در نظام حقوقی ایران از اهمیت بالایی برخوردار است.
یادگیری بلاکچین را از کجا شروع کنیم؟
اگر با یکی از زبانهای خارجی به خصوص انگلیسی در حد مقبول و فهم بخش زیادی از یک منبع، آشنایی دارید، ابتدا با منابع معتبر و مرتبط خارجی شروع کنید. در ابتدای مسیر ممکن است فهم متون کمی سخت باشد، اما بعد از مقداری صبر و حوصله و با کمک از دیکشنری، شیرینی یادگیری را خواهید چشید. در سایت لگاتیک نیز میتوانید گزارشها و کتابهای تخصصی در این زمینه را دانلود و مطالعه کنید. از جمله منابع در این زمینه کتاب Blockchain Basics: A Non-Technical Introduction in 25 Steps است، که بلاکچین را به صورت ساده و غیر فنی توضیح داده است.
برای استفاده از منابع فارسی، در ابتدا باید گفت که متاسفانه بسیاری از کتابهای ترجمه شده در داخل کشور، به دلیل استفاده از ترجمههای آنلاین و غیرفنی، دقیق و گویا نیستند. بنابراین در انتخاب و خرید کتابهای فارسی و ترجمه شده در زمینه بلاکچین و رمزداراییها دقت کنید. اما عرصه ترجمه هنوز بازیگران خوب خودش را دارد و خیلی هم نگران نباشید. انتشارات راهپرداخت در سالهای اخیر ترجمهها و تالیفات ارزندهای در این زمینه ارائه کرده است که میتوانید با مراجعه به سایت این انتشارات کتابهای پیشنهادی زیر را به صورت کاغذی یا الکترونیکی تهیه کنید. همچنین میتوانید نسخه اصلی کتابها را از اینترنت دانلود و مطالعه کنید.
کتابهای پیشنهادی انتشارات راهپرداخت برای شروع آشنایی با بلاکچین و رمزداراییها:
اگر بهتازگی تصمیم گرفتهاید وارد دنیای بلاکچین و رمزداراییها شوید، مطالعه منابع معتبر و خوشساخت، نقطه شروع هوشمندانهای است. انتشارات راهپرداخت با تمرکز بر فناوریهای نوین مالی، مجموعهای از کتابهای منتخب را برای علاقهمندان این حوزه منتشر کرده است. این کتابها مفاهیم پایه، کاربردها و آینده فناوری بلاکچین را به زبانی ساده و کاربردی توضیح میدهند.
- مبانی بلاکچین (گام اول)
- انقلاب بلاکچین (گام دوم)
- بلاکچین و قانون (گام سوم)
- یک ساتوشی (گام چهام)
- استاندارد بیتکوین (گام پنجم)
- سیستمهای فناوری دفترکل توزیع شده (گام ششم)
- A Peer-to-Peer Electronic Cash System
- سایر کتابهای راهپرداخت بر حسب علاقهمندی
پیشنهاد نویسنده این است که کتابها را به ترتیب معرفی شده، مطالعه کنید تا پس از آشنایی با مفاهیم اولیه و پایه و همچنین زمینههای فلسفی و اقتصادی رمزداراییها، با سازکار فنی دفتر کل توزیع شده هم آشنا شوید؛ بنابراین اگر با این حوزه آشنایی ندارید، به هیچ وجه کتاب سیستمهای فناوری دفترکل توزیع شده (گام ششم) را به عنوان شروع انتخاب نکنید. بعد از آشنایی با مفاهیم و مبانی، میتوانید سایر کتابها را بر اساس علاقهمندی خودتان مطالعه کنید.
منابع داخلی حقوقی در زمینه رمزداراییها
در سالهای اخیر پژوهشگران و حقوقدانان متعددی در زمینه رمزداراییها، تالیفاتی به زیور طبع آراستهاند. از میان آثاری که نویسنده مطالعه و بررسی کرده است، موارد زیر پیشنهاد میشود. سایر کتب فارسی، یا توسط نویسنده ملاحظه نشده است و یا آنکه متاسفانه از غنای کافی برخوردار نیستند.
کتب پیشنهادی:
- ارزهای مجازی (جهانی شدن بزهکاری و سیاست جنایی)
- چالشهای نظام عدالت کیفری ایران در جرایم مرتبط با رمزارزها و راهکارها
علاوه بر کتب فوق، مقالات متعددی در این زمینه تالیف و در مجلات داخلی چاپ شده است که به علاقهمندان توصیه میشود آنها را مطالعه کنند.
چالشهای نظام حقوقی ایران در تنظیمگری رمزداراییها
برخی مجلات داخلی مرتبط با این حوزه عبارتند از:
- دوفصلنامه حقوق فناوریهای نوین
- فصلنامه پژوهشهای پولی-بانکی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی
- مجله پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرمشناسی
منابع خارجی در زمینه رمزداراییها
کتب، مقالات و گزارشهای بسیار زیادی به زبان انگلیسی در زمینه رمزداراییها تالیف و منتشر شده است. علاوه بر وبسایت دانشگاهها و موسسات معتبر خارجی میتوانید از گزارشهای تخصصی نهادهای زیر هم بهرهمند شوید:
- PricewaterhouseCoopers
- Deloitte
- Organisation for Economic Co-operation and Development
- Bank for International Settlements
- The Financial Action Task Force (FATF)
ابهام در تعاریف قانونی و اهمیت مفاهیم پایه
یکی از موضوعات چالش برانگیز سالهای اخیر در زمینه حقوق اقتصادی و تنظیمگری، معنا و مفهوم رمزارز در نظام حقوقی ایران بوده است. به دلیل جدید بودن این ماهیت و تحولات مفهومی در این زمینه که از دارایی مجازی آغاز و امروزه به رمزدارایی رسیده است، نظام حقوقی و تنظیمگری ایران نیز دچار ابهامات فراوانی شده است که این موضوع اهمیت شناخت صحیح مفاهیم مرتبط را نشان میدهد. برای مطالعه بیشتر در این زمینه میتوانید یادداشتهای نویسنده را مطالعه کنید.
اختلاف دیدگاه میان نهادهای حاکمیتی در حوزه رمزارزها همچنان پابرجاست
چالشها و ابهامات قانونی که در چارچوب سیاستگذاری بانک مرکزی در حوزه رمزپولها وجود دارد
با اصطلاح صرافی اسلامی موافق نیستم
بنابراین و همانطور که پیشتر ذکر شد، شناخت مفاهیم و تعاریف در این زمینه بسیار مهم است و بر خلاف نظر برخی که دانش فنی و اطلاعات کافی در این زمینه را برای حقوقدانها ضروری نمیدانند، باید اعلام کرد که این چنین نیست و نبود دانش کافی و برداشتهای شخصی موجب وجود ابهامات و مشکلات کنونی در نظام حقوقی ایران شده است.
قوانین و مقررات مرتبط با رمزداراییها در نظام حقوقی ایران
متاسفانه برخی از حقوقدانها بر این باورند که رمزداراییها در نظام حقوقی ایران مشروع و قانونی نیستند و حکمی در این زمینه وجود ندارد!! در حالی که در قوانین و مقررات مختلف احکام متعددی در زمینه رمزداراییها ذکر شده است. علاوه بر آن، تصویبنامهها و اسناد حقوقی متعددی توسط هیات وزیران، شورای عالی فضای مجازی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه تصویب شده است. برخی از مهمترین قوانین، مقررات و اسناد مرتبط با داراییهای رقومی به شرح زیر است:
- قانون اصلاح مواد 705 تا 711 كتاب پنجم قانون مجازات اسلامی تعزيرات و مجازاتهای بازدارنده
- قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- قانون تأمين مالی توليد و زيرساختها
- قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران
- سند راهبردی جمهوری اسلامی ايران در فضای مجازی
- نظامنامه رمزارز اعم از ایجاد رمزارز ملی و ساماندهی کاربری رمزارزهای جهان روا
- چارچوب سیاستگذاری و تنظیم گری بانک مرکزی در حوزه رمزپول ها
- آيين نامه استخراج رمز دارايیها
- تصویبنامه هیات وزیران درخصوص شرایط استفاده از رمز ارزها
در خصوص قوانین و بویژه مقررات حتما آخرین نسخه با اصلاحات و الحاقات بعدی را مشاهده کنید و از سیر تغییرات آگاه باشید.
با توجه به اینکه امکان معرفی تمام منابع و مقررات مرتبط در این مقاله میسر نیست، شما میتوانید برای شروع در زمینه فناوری دفتر کل توزیع شده و رمزداراییها با مراجعه به منابع معرفی شده در این مقاله گامهای نخستین را بردارید و از آخرین وضعیت قوانین و مقررات داخلی نیز مطلع شوید. همچنین با عضویت در سایت لگاتک امکان دریافت آخرین گزارشات و کتب تخصصی در این زمینه برای شما فراهم شده است. در صورت نیاز به راهنمایی و مشاوره در این زمینه یا همکاریهای مشترک نیز میتوانید با ما در ارتباط باشید.
