مسئله بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی، به عنوان بخشی جداییناپذیر از سیستم حملونقل شهری، به همراه چالشهای منحصربهفرد دیگر، در زمینه امنیت شغلی و پوششهای حمایتی رانندگان تاکسی های اینترنتی وجود دارد. فقدان یک چارچوب بیمهای جامع، این قشر زحمتکش را در برابر حوادث و مشکلات احتمالی آسیبپذیر ساخته بود. با تصویب آییننامه جدید بیمه رانندگان تاکسیهای اینترنتی، گامی مهم در جهت رفع این دغدغهها برداشته شده است. این آییننامه، فرصتی را برای رانندگان اسنپ، تپسی، ماکسیم و سایر پلتفرمهای مشابه فراهم میکند تا از مزایای بیمه تامین اجتماعی بهرهمند شوند. این تحول، نه تنها امنیت شغلی این رانندگان را ارتقا میبخشد، بلکه به بهبود کیفیت خدمات حملونقل اینترنتی نیز کمک خواهد کرد.
با رشد زیرساختهای فناوری و ظهور استارتاپها، آژانسها و شیوههای سنتی حمل و نقل درون شهری و برون شهری در زمان کوتاهی جای خود را به پلتفرمهای حمل و نقل آنلاین دادند.
این پلتفرمها با استفاده از ظرفیتهای فناوری، از یک سو با ارائه اطلاعات راننده و مسافر به یکدیگر و ایجاد امکان رصد اطلاعات سفر امنیت حمل و نقل را افزایش داد و از سوی دیگر با ارائه اطلاعات مالی شفاف، برآورد مالی دقیقی به مسافر داده و تمایل رانندگان و مسافران به استفاده از پلتفرمهای حمل و نقل آنلاین را به سرعت افزایش داد. همچنین این پلتفرمها این امکان را برای افراد فراهم نمود که به صورت پاره وقت یا موردی اقدام به پذیرش مسافر و کسب درآمد جانبی نمود.
با این وجود، همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی و کاهش نرخ اشتغال در کشور، فعالیت در پلتفرمهای مذکور به عنوان راننده شدت یافت. در این شرایط، رانندگان به دلیل عدم برخورداری از پوشش بیمه تأمین اجتماعی، خود را با ریسکهای متعددی در برابر بروز بیماری، از کار افتادگی و یا ایام بازنشستگی خود مواجه میدیدند. از سوی دیگر با توجه به وضعیت حقوقی پلتفرمهای حمل و نقل و رابطه حقوقی میان راننده، مسافر و پلتفرم مسئولیت پلتفرم برای بیمه اجباری رانندگان، مورد تردید بود.
در این راستا، مجلس شورای اسلامی به منظور پوشش ریسک رانندگان پلتفرمهای تاکسی آنلاین ناشی از عدم برخورداری از پوشش بیمه مناسب، به موجب بند (ج) ماده (۲۸) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳، مقرر نمود:
«ارائه دهندگان خدمات حمل ونقل بار و مسافر كه از طريق سكو(پلتفرم)هاي مجازی به فعاليت مشغول بوده و بيمه بازنشستگی ندارند، مجاز به بيمه نمودن خود نزد سازمان تأمين اجتماعی هستند. آيين نامه اجرايی موضوع اين بند به پيشنهاد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی تهيه می شود و به تصويب هيأت وزيران می رسد.»
بر همین اساس، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به منظور اجرای تکلیف مقرر در ماده فوق، پیش نویس «آیین نامه بیمه اجتماعی ارائه کنندگان خدمات حمل و نقل بار و مسافر از طریق سکوهای مجازی» را جهت تصویب به هیأت وزیران ارسال نمود که در تاریخ ۱۴۰۳.۱۲.۰۱ به تصویب دولت رسید.
کدام رانندگان مشمول آییننامه بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی هستند؟
بر اساس ماده (2) «آیین نامه بیمه اجتماعی ارائه کنندگان خدمات حمل و نقل بار و مسافر از طریق سکوهای مجازی»، صرفاً آن دسته از رانندگانی که فاقد بیمه بازنشستگی هستند میتوانند از ظرفیت بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی استفاده کنند و خود را تحت پوشش بیمه قرار دهند. بنابراین آن دسته از رانندگانی که تحت پوشش بیمه بوده و دارای بیمه بازنشستگی هستند از شمول آییننامه خارج هستند و عملا نمیتوانند همزمان هم تحت پوشش بیمه بازنشستگی قبلی خود و هم تحت پوشش بیمه موضوع آییننامه قرار بگیرند.
شرایط پوشش بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی به چه نحو است؟
بر اساس ماده (3) «آیین نامه بیمه اجتماعی ارائه کنندگان خدمات حمل و نقل بار و مسافر از طریق سکوهای مجازی»، سازمان تأمین اجتماعی مکلف است نسبت به پوشش بیمهای رانندگان مطابق این آییننامه و ماده واحده اصلاحی قانون بیمه اجتماعی رانندگان حمل و نقل بار و مسافر بین شهری مصوب ۱۳۸۸ و سایر شرایط مندرج در قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ اقدام نماید.
بر این مبنا، در واقع قانونگذار ضوابط بیمه ناظر بر بیمه رانندگان حمل و نقل بار و مسافر بین شهری را به رانندگان فعال در پلتفرمهای تاکسی آنلاین توسعه داده و این افراد را نیز تحت شمول ضوابط بیمهای قرار داده است. ماده واحده قانون بیمه اجتماعی رانندگان حمل و نقل بار و مسافر بین شهری مصوب ۱۳۸۸، مقرر داشته است:
«از تاریخ تصویب این قانون کلیه رانندگان وسایط حمل و نقل بار و مسافر بین شهری مشمول قانون تأمین اجتماعی قرار گرفته و مکلفند حق بیمه مقرر در قانون تأمین اجتماعی را رأساً بر مبنای درآمدی که همه ساله طبق ماده (۳۵) قانون تأمین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴.۴.۳ تعیینمیگردد حداقل سه ماهه به سازمان مزبور پرداخت و از مزایای قانون تأمین اجتماعی برخوردار گردند. در صورت عدم پرداخت حق بیمه، سازمان تأمیناجتماعی حق بیمه راننده و متفرعات آن را طبق ماده (۵۰) قانون مذکور وصول مینماید.»
در این راستا، ماده (4) آییننامه بیمه اجتماعی ارائه کنندگان خدمات حمل و نقل بار و مسافر از طریق سکوهای مجازی، تصریح نموده، «سازمان مکلف است دستمزد مبنای پرداخت حق بیمه برای مشمولان را مطابق با ماده (35) قانون تأمین اجتماعی به صورت مقطوع تعیین نماید.»
ماده (35) قانون تأمین اجتماعی، مقرر داشته:
«سازمان می تواند در موارد لزوم با تصويب شورای عالی سازمان مزد يا حقوق بيمه شدگان بعضی از فعاليت ها را طبقه بندی نمايد و حق بيمه را بمأخذ درآمد مقطوع وصول و كمکهای نقدی را بر همان اساس محاسبه و پرداخت نمايد.»
بر این اساس، به منظور محاسبه حق بیمه رانندگان تاکسیهای اینترنتی، سازمان تأمین اجتماعی مکلف شده است که ماخذ حق بیمه را بر مبنای درآمد مقطوع محاسبه و دریافت نماید.
تکالیف پلتفرمهای تاکسی آنلاین در پوشش بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی چیست؟
به منظور تسهیل در دریافت حق بیمه رانندگان مشمول آییننامه، هیأت وزیران این اختیار را به سازمان تأمین اجتماعی داده است که ضمن توافق با صاحبان پلتفرمهای تاکسی آنلاین و موافقت رانندگان بیمه شده، نسبت به پرداخت درصدی از سهم درآمد صاحبان هر سکو به عنوان حق بیمه سرانه اقدام نماید. بر این اساس، پلتفرم تاکسی آنلاین، حق بیمه رانندگان را به صورت تجمیعی به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت نموده و مبالغ مربوطه را از رانندگان دریافت میکنند.
بر این مبنا، تبصره ماده (3) آیین نامه فوق این چنین بیان داشته:
«به منظور توسعه و گسترش پوشش بیمههای اجتماعی و تسهیل در پوشش بیمهای مشمولان سازمان مجاز است حسب توافق با صاحبان سکوهای مجازی و اعلام موافقت بیمه شده، نسبت به پرداخت درصدی از سهم درآمد صاحبان هر سکو به عنوان حق بیمه سرانه اقدام نماید. در این صورت معادل مبالغ دریافتی از صاحبان سکوهای مجازی از حق بیمه مربوط کسر خواهد شد.»
همچنین در خصوص ارائه اطلاعات مربوط به رانندگان مشمول ضوابط آییننامه فوق، به موجب تبصره ماده (4) آن آییننامه، پلتفرمهای تاکسی اینترنتی مکلف شدهاند به منظور شناسایی و احراز اشتغال مشمولان _ در صورت امکان به صورت برخط _ با سازمان تأمین اجتماعی همکاری نمایند.
تبصره ماده (4) آییننامه بیمه اجتماعی ارائه کنندگان خدمات حمل و نقل بار و مسافر از طریق سکوهای مجازی مقرر داشته:
«به منظور شناسایی مشمولان وزارت کشور مکلف است دسترسی به اطلاعات مورد نیاز مشمولان را از طریق سامانه مشترک اطلاعات سفرها (سماس) در چهارچوب قانون مدیریت داده ها و اطلاعات ملی مصوب ۱۴۰۱ در اختیار سازمان قرار دهد. صاحبان سکوهای مجازی مکلفند برای شناسایی و احراز اشتغال مشمولان در صورت امکان به صورت برخط) با سازمان همکاری نمایند.»
بنابراین، از تاریخ تصویب آییننامه مورد بحث، امکان تحت پوشش قرار گرفتن رانندگان تاکسیهای اینترنتی فراهم شده و سازمان تأمین اجتماعی مأموریت جدیدی در خصوص ایجاد سازوکار پوشش بیمه رانندگان مزبور بر عهده دارد.
در صورتی که شما به عنوان یک صاحب پلتفرم تاکسی آنلاین درخصوص نحوه تکالیف و جایگاه خود نسبت به پوشش بیمه رانندگان طرف قرارداد خود با ابهام یا چالشی روبرو هستید، کارشناسان و وکلای گروه حقوقی لگاتک آمادگی دارند تا مشاوره حقوقی تخصصی را به شما ارائه نماید.