در چند ماه گذشته و با افزایش قیمت طلا در سطح جهانی، بازار طلا در ایران شاهد ظهور یکباره تعداد زیادی از پلتفرمهای آنلاین طلا بوده است. این پلتفرمها به خریداران این امکان را میدهند که به راحتی و از طریق اینترنت به خرید و فروش طلا بپردازند. با این حال، فقدان نظارت لازم و عدم مسئولیتپذیری نهادهای متولی برای تنظیم مقررات در این حوزه، نگرانیهایی را درباره امنیت سرمایهگذاری در این پلتفرمها به وجود آورده است.
بیلبوردها در تسخیر پلتفرمهای طلا
با پیشرفت فناوری، افزایش نفوذ اینترنت در زندگی روزمره و علاقه مردم به سرمایهگذاری و حفظ ارزش دارایی خود، پلتفرمهای آنلاین برای خرید و فروش طلا به شدت محبوب شدهاند. این پلتفرمها با ارائه خدماتی مانند خرید آنلاین، فروش طلا به صورت الکترونیکی و در حجم خرد، به کاربران خود امکان خریدی راحت و سریع را فراهم میآورند. این روند، به ویژه در شرایط تورمی و نوسانات قیمت طلا، به جذابیت این نوع معاملات افزوده است. به نقل از رییس مرکز ملی مطالعات، پایش و بهبود محیط کسب و کار وزارت امور اقتصادی و دارایی، از مجموع 1337 درخواست مجوز فروش طلای آبشده، تاکنون 261 مورد مجوز صادر شده است که از این میزان 190 مجوز مربوط به سال 1403 است. همچنین شنیدهها حاکی از عضویت بیش از 10 میلیون کاربر ایرانی در پلتفرمهای آنلاین طلا است.
افزایش حجم معاملات
اظهار نظرها نشان میدهد که حجم معاملات طلا از طریق پلتفرمهای آنلاین در ایران بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. گرچه هیچ اطلاعات دقیقی در خصوص حجم معاملات صورت گرفته در این پلتفرمها در دسترس نیست اما بررسیهای صورت گرفته نشان میدهد که نزدیک به 2 تن طلا به صورت خرد در این پلتفرمها معامله شده است. به گفته رییس پلیس امنیت اقتصادی فراجا، این نهاد هیچگونه اطلاعاتی در خصوص میزان طلای خریداری شده در پلتفرمهای آنلاین طلا در دست ندارد. طبق گزارشهای اقتصادی، این افزایش به دلیل ترس مردم از ریزش ارزش پول ملی و جستجوی راههای سرمایهگذاری مطمئنتر است. همچنین، دسترسی به اطلاعات بازار و قابلیتهای تحلیل تکنیکال در این پلتفرمها، به معاملهگران کمک میکند تا تصمیمات بهتری بگیرند.
ریسک پلتفرمهای آنلاین طلا
با این حال، این رشد سریع با تهدیدهای قابل توجهی همراه است. از جمله این ریسکها و تهدیدها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عدم نظارت و تنظیم مقررات
یکی از بزرگترین مشکلات پلتفرمهای آنلاین طلا در ایران، عدم نظارت و تنظیم مقررات مناسب توسط نهادهای مسئول است. نبود نهادهای متولی به این معنی است که بسیاری از پلتفرمها میتوانند بدون هیچگونه نظارت نهادهای حاکمیتی اقدام به فعالیت در زمینه خرید و فروش طلا نمایند. این در حالی است که نهادها و دستگاههای ذیربط هرکدام دیگری را مسئول تنظیمگری و نظارت بر معاملات پلتفرمهای مذکور تلقی مینمایند. رییس مرکز ملی مطالعات، پایش و بهبود محیط کسب و کار وزارت امور اقتصادی و دارایی بر این باور است که مسئولیت نظارت بر پلتفرمهای آنلاین طلا بر عهده اتحادیه کسب و کارهای فضای مجازی است اما به گفته عضو هیأت مدیره اتحادیه کسب و کارهای فضای مجازی، هیچگونه نظارتی از سوی این اتحادیه بر پلتفرمهای آنلاین طلا صورت نمیگیرد.
احتمال خالی فروشی
به دلیل فقدان مقررات مشخص، احتمال خالی فروشی در پلتفرمها آنلاین طلا متصور است. خالی فروشی به معنای فروش محصولی است که در واقع وجود خارجی ندارد. این موضوع میتواند سرمایهگذاران را با ریسک مالی بالایی مواجه سازد. به گفته نماینده اتاق اصناف ایران، تا دی ماه 1403 هیچگونه طلایی توسط پلتفرمهای مذکور نزد بانکها سپرده نشده است. همین امر نشان میدهد که خطر خالیفروشی در این پلتفرمها تا چه میزان جدی است. در این راستا، به گفته رییس پلیس امنیت اقتصادی فراجا، در ماه گذشته با ورود این نهاد، پلتفرمهای آنلاین طلا بالغ بر 1.5 تن طلا نزد بانک کارگشایی و بانک ملت سپرده کردهاند. خالی فروشی در صورت تحقق شرایطی میتواند مصداق عنوان مجرمانه کلاهبرداری باشد؛ بنابر این همه ذینفعان باید نسبت به این موضوع و تبعات کیفری احتمالی آگاهی لازم داشته باشند.
کلاهبرداریهای سایبری
با توجه به اینکه پلتفرمهای آنلاین طلا به جمعآوری اطلاعات کاربران و انجام تراکنشهای مالی میپردازند، آنها هدف مناسبی برای کلاهبرداران سایبری هستند. حملات هکری و سوءاستفاده از اطلاعات شخصی میتواند منجر به از دست رفتن دارایی افراد شود. این خطر، به ویژه برای کاربران غیرحرفهای در فضای مجازی بسیار جدی است. از این رو، پیشبینی الزامات فنی و نظارت بر نحوه تامین پروتکلها و استانداردهای امنیت شبکه پلتفرمهای آنلاین طلا بیش از پیش ضروری است.
تکرار سناریو کلاهبرداری سکه ثامن
پرونده کلاهبرداری سکه ثامن یکی از جنجالیترین پروندههای کلاهبرداری در حوزه طلا در ایران است که نشاندهنده ابعاد تاریک و تهدیدات موجود در بازار معاملات آنلاین طلا است. این پرونده، بهعنوان یک زنگ خطر برای سرمایهگذاران و نهادهای نظارتی مطرح بوده و شباهتهای بسیاری با حواشی کنونی پیرامون پلتفرمهای آنلاین طلا دارد.
شرکت بازرگانی آریو پرگاس آیلین، بهمدیریت فرهاد زاهدیفر، با برند سکه ثامن از سال ۱۳۹۵ به ارائه خدمات در حوزه معاملات سکه و طلای آبشده پرداخته است. این شرکت بهعنوان یک مرکز معتبر، در زمینه انجام معاملات حواله شنبهای طلا، تجارت جهانی انس طلا، گشایش اعتبارات و السی، واردات و صادرات کالاهای مجاز، و همچنین اعطای وام و اعتبار از بانکهای داخلی و خارجی بهصورت آنلاین فعالیت میکرد.
با این حال، در شهریور ماه ۱۳۹۷، سکه ثامن به اتهام کلاهبرداری میلیاردی و عدم پاسخگویی به مشتریها و عدم واریز وجوه آنها، مورد توجه قرار گرفت و در نهایت اعلام ورشکستگی کرد. آمارهای غیر رسمی و تایید نشده نشان میدهد که کلاهبرداری این شرکت حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان برآورد شده و حدود ۳۰۰۰ نفر از کاربران فعال این پلتفرم، از این ماجرای تلخ آسیب دیدند. این رخداد نه تنها سرمایهگذاریها را تحت تاثیر قرار داد بلکه شکاف و بیاعتمادی در بازار معاملات آنلاین طلا را نیز بهدنبال داشت.
بر این اساس، با وجود رشد سریع پلتفرمهای آنلاین طلا در ایران، نیاز به نظارت و تنظیم مقررات در این بخش به شدت احساس میشود. عدم توجه به این موضوع میتواند منجر به بروز بحرانهای جدی برای سرمایهگذاران و حتی برای اقتصاد کشور شود. نهادهای متولی باید در پی ایجاد قوانین و چارچوبهای مناسب برای نظارت بر این پلتفرمها باشند تا از حقوق مصرفکنندگان حفاظت کنند و به جلوگیری از کلاهبرداریهای مالی کمک نمایند. در نهایت، افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات مرتبط با این پلتفرمها میتواند به کاربران کمک کند تا تصمیمگیری بهتری در سرمایه خود داشته باشند.